Ruiny wielkiego pieca hutniczego w Samsonowie

Ruiny dawnej huty są jednym z wielu obiektów Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego. O powstaniu

okręgu i samego pieca zadecydowały płytko zalegające złoża rud żelaza i metali kolorowych

(tzw.kruszce), duże zalesienie terenu (do połowy XIX wieku głównym paliwem było drewno) oraz

możliwości wykorzystania siły rzek - m.in Kamiennej. Schyłek i upadek ośrodków związany jest z

upowszechnienie maszyny parowej, napędzanej węglem i koksem.

Legendy wspominają o Marku herbu Topór, rycerzu króla Bolesława Krzywoustego, który trudnił się w

tej okolicy pozyskiwaniem żelaza

Historia:

W roku 1594 Łukasz Samson, łowczy królewski, przejął w dzierżawę istniejącą tutaj od co najmniej

10 lat kuźnicę. Z pomocą biskupów krakowskich (którzy zainteresowani uzbrojeniem polskiego wojska,

toczącego wojny z państwami o odmiennej religii m.in.Rosja, Turcja) sprowadzono hutników z

Bergamo. Jako drugi wielki Piec na ziemiach polskich (pierwszy powstał w pobliskiej Bobrzy) zostaje

wybudowany w 1641 roku piec w Samsonowie - projektu Hieronima Caccio .

Na skraju lasu stanęły mielerze, gdzie produkowano węgiel drzewny i transportowano go do huty.

W pobliżu miejsca wydobycia rudy żelaza stawiano prażaki, czyli prymitywne piece służące do

wyprażania rudy. Proces wyprażania powodował oczyszczenie rudy z cząstek organicznych i wzrost

zawartości żelaza w rudzie. Dzięki nowej technologii uzyskano żelazo w formie płynnej, a nie jak

dotychczas w formie "gąbczastego, kowalnego kęsa". Zakład nastawiony był głównie na produkcję

wyrobów dla wojska. Tu powstawały szyszaki, pancerze, piki, pałasze, działa, moździeże, kule armatnie i

granaty.

W 1709 roku zakład przechodzi w ręce biskupów, którzy w 1778 r. budują nowy, wielki piec.

Jedenaście lat później, dobra biskupie przejmuje Państwo Polskie. W 1817 roku z inicjatywy Stanisława

Staszica rozpoczęto budowę nowej huty „Józef”, czyli nowoczesny zakład wielkopiecowy, którego ruiny

można oglądać obecnie. Huta była opalana węglem drzewny i dawała około 800 ton surówki rocznie.

Warto wspomnieć, że aż do roku 1829, kiedy to zainstalowano maszynę parową, siłą napędową dla

wszystkich urządzeń była woda doprowadzana z pobliskiego stawu (kanał od strony wschodniej służył

do jej odprowadzania).

W latach 1844 i 1848 miały tu miejsce poważne pożary. Zakład został

ostatecznie zniszczony  przez pożar, który wybuchł tu w roku 1866.Ze względów ekonomicznych, nie

został już odbudowany. W czasie I wojny światowej Austriacy zniszczyli część istniejących jeszcze

zabudowań fabrycznych. Ruiny huty zostały zabezpieczone w latach 1981-1983 i udostępnione

zwiedzającym.

__________________________________________________________________________________

GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE

ZAPRASZAMY DO "PYTLÓWKI" W GÓRACH ŚWIĘTOKRZYSKICH